In het regeerakkoord van de Arizona-regering is naast tekst inzake het tweemaal verhogen van de maximale werkgeverstussenkomst met 2 euro, ook een passage opgenomen die spreekt over het ‘laten uitdoven van de andere bestaande cheques in samenspraak met de sociale partners’.

Op 26 februari werd hierover door de minister van Sociale Zaken een adviesvraag gericht aan de Nationale Arbeidsraad. Na onverwacht lange besprekingen, werd op 22 september 2026 het gemeenschappelijk – en vrij omstandig - advies nr. 2.498 uitgebracht.

Vaststellingen

In het advies worden eerst en vooral enkele vaststellingen opgelijst, namelijk:

• Maaltijdcheques en ecocheques zijn veruit de meest verspreide sociale cheques. Zij komen voor in zeer diverse sectoren, bij ondernemingen van elke grootte en bij alle werknemerscategorieën, ongeacht hun leeftijd, geslacht of statuut;
• Maaltijd- en ecocheques zijn de regelingen met de grootste impact op de koopkracht van de werknemers. Ze zijn verankerd in het sociaal overleg;
• Er werd duidelijk aangetoond dat ecocheques het consumptiegedrag in de richting van ecologische en meer duurzamere goederen en diensten sturen;
• Maaltijd- en ecocheques ondersteunen de in België uitgeoefende economische activiteit. Voor de ecocheques gebeurt dat met name in gespecialiseerde handelszaken en/of buurtwinkels. Dit genereert positieve economische effecten en heeft een gunstige impact op de werkgelegenheid; 
• Sport- en cultuurcheques kennen een beperktere verspreiding en zijn minder sterk verankerd in het sociaal overleg dan de maaltijd- en ecocheques.

Beoordeling mogelijke hervormingspistes

Binnen het advies benoemen de sociale partners ook een aantal principes waaraan elke wijziging van de cheques moeten voldoen. Principes die gaan van het behoud van de koopkracht (zowel macro, als op het niveau van de individuele werknemer), over rechtszekerheid (het behoud van de doelstelling eigen aan elke soort cheque) tot het eerbiedigen van de autonomie van de sociale partners en van de collectieve arbeidsovereenkomsten.

Aan de hand van die principes, worden drie mogelijke pistes om het aantal cheques te verminderen, getoetst.

De drie pistes zijn:

1. Het toekennen van een nettobedrag;
2. Het omzetten van de sociale cheques in maaltijdcheques;
3. Het overstappen naar één cheque met verschillende doelstellingen. 

De voorgestelde pistes lijken echter niet direct verenigbaar met de gehanteerde principes.

De eerste piste botst onder meer met het principe van rechtszekerheid. Gezien door het verdwijnen van de specifieke bestemming van elke soort cheque, er geen rechtsgrond meer overblijft voor de actuele sociale en fiscale vrijstelling van de betrokken soorten cheques.

De tweede piste, waarbij sociale cheques worden omgezet in maaltijdcheques, botst onder meer op het principe van koopkrachtbehoud. Want ziekte en moederschapsrust worden niet gelijkgesteld voor de toekenning van maaltijdcheques, terwijl deze wel gelijkgesteld zijn voor de toekenning van ecocheques.

Daarnaast worden ecocheques meestal toegekend zonder volledige proratisering voor deeltijdse werknemers. Wat wel het geval is bij maaltijdcheques, waardoor in dit scenario voor deeltijders (waarvan de overgrote meerderheid vrouwen zijn) substantieel koopkrachtverlies dreigt.

Tot slot botst de piste van het omzetten van alle verschillende soorten cheques naar één cheque met verschillende doelstellingen op dezelfde problemen als de eerste piste.

Bijkomend bestaat door de samenvoeging van de verschillende aanvaardingsnetwerken het risico dat de specifieke handelszaken en sectoren die zich richten op de besteding van eco-, sport- en cultuurcheques minder frequent worden bezocht, waardoor er voor deze handelszaken en sectoren een duidelijke negatieve economische impact zal zijn en de oorspronkelijke doelstelling van de sociale cheques minder doeltreffend wordt gerealiseerd.

Conclusie

De conclusie van het advies is dan ook duidelijk: noch de toekenning van een nettobedrag ter vervanging van het stelsel van de ecocheques, noch een omzetting ervan in maaltijdcheques, noch één cheque met meerdere doelstellingen, biedt een bevredigend alternatief dat tegemoetkomt aan de principes die de sociale partners vooropgesteld hebben om de sociale cheques eventueel te hervormen.

Specifiek wat de sport- en cultuurcheques betreft, brengen de sociale partners in herinnering dat deze nièt voortkomen uit het sociaal overleg, veel minder verspreid zijn en gegevens ontbreken om deze ernstig te evalueren.

Naar de regering toe wordt de aanbeveling gedaan om een onafhankelijke studie te laten uitvoeren naar deze cheques, om met volle kennis van zaken, de impact en de doelmatigheid ervan te kunnen beoordelen.

Tot slot vragen de sociale partners om betrokken te blijven bij elke eventuele beslissing over de sociale cheques.

Auteur : Lander.vanderlinden@abvv.be