Op woensdag 30 september stelde de Vlaamse regering haar Septemberverklaring voor. Daarin haar inhoudelijke en budgettaire voorstellen voor het komende jaar. Uitzonderlijk ging deze Septemberverklaring niet enkel over het komende, maar ook over de daaropvolgende jaren 2028 en 2029. De Vlaamse regering wou deze legislatuur immers vanaf 2027 een begroting in evenwicht (‘de zwarte nul’), en ze wou deze klus nu al klaren om de komende jaren geen lastige discussies meer te moeten voeren. 

De Zwarte nul

Om dat evenwicht te bereiken, dienden heel wat maatregelen te worden genomen. Voor 2027 moest daarvoor een tekort van ongeveer 1,8 miljard euro worden weggewerkt. Voor de daaropvolgende jaren was een inspanning van afgerond 3,1 miljard euro nodig. Op basis van de ingediende cijfers heeft de Vlaamse regering haar doelstelling van een budgettair begrotingsevenwicht bereikt.  

Maar de manier waarop de regering dit bereikte is bijzonder wrang. Het wordt vooral gerealiseerd door zwaar te besparen, vaak op de meest kwetsbare schouders. Extra inkomsten of bijdragen van de meer vermogenden zitten er slechts sporadisch in. 

Enkele voorbeelden: de dienstecheques worden fors duurder (300 miljoen euro), alle doelgroepkortingen worden afgeschaft, net zoals alle sectorconvenants, VDAB moet nog maar eens besparen (brengt het totaal deze legislatuur op 95 miljoen), het sociaal fonds vanuit VIA3 wordt afgeschaft, KMO-portefeuille wordt afgeschaft, en het Vlaams Opleidingsverlof wordt hervormd en zwaar ingekrompen (nog 30 miljoen euro blijft over, van de 90 miljoen aan het begin van de legislatuur0 miljoen). 

Er zijn ook zware ingrepen in het Groeipakket (vroegere kinderbijslag). In totaal wordt er 320 miljoen euro weggesneden, wat neerkomt op 2 jaar indexeringen. In welzijn wordt er vooral ingegrepen in het zogenaamde nieuwe uitbreidingsbeleid. Daar verdwijnt ongeveer 140 miljoen euro recurrent.  

Er wordt voor maar liefst 750 miljoen euro bespaard op overheid/ambtenaren: door aanpassen personeelsstatuut, schrappen feestdagen (17 miljoen), culturele instellingen (47 miljoen), besparingen op gemeentefonds (250 miljoen), De Lijn (30 miljoen), VRT (10 miljoen), Sociaal wonen (10 miljoen), … . Een cijfer van 180 miljoen op personeel circuleert, maar is nog onduidelijk. 

Ook een flinke besparing bij Energie en Klimaat, het dossier van de toekomst. Onder andere besparingen op integratie woon- en energieloketten (€ 5 miljoen) en middelen voor het Vlaams Klimaatfonds (€ 5 miljoen). Daarnaast worden de middelen voor call groene warmte verminderd met € 15 miljoen. Er is ook nog een besparing via het Vlaams Klimaatfonds op Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) (€ 8,57 miljoen.).

En ja, hier en daar komen er ook extra inkomsten. De registratierechten bij aankoop eerste woning stijgen opnieuw naar 3% (terwijl ze pas vorig jaar naar 2% gingen) en de hervorming van de erfbelasting wordt wat opgeschoven in de tijd. Maar de schenkingsrechten, ook de belastingvrije schenking van familiebedrijven, blijven onaangeroerd. 

Eerder zwart zaad

De impact van deze begrotingsoefening is ronduit dramatisch. De besparingen die aangekondigd zijn, zijn erg zwaar en treffen heel wat van de zaken die voor ons net heel belangrijk zijn.  

Vooral het domein Werk wordt nagenoeg volledig uitgekleed. Er wordt verder bespaard op de begeleiding naar (kwetsbare) werkzoekenden. Bovendien wordt door het afschaffen van de doelgroepkortingen voor werkzoekenden zonder recente werkervaring ook de incentives voor werkgevers om kwetsbare werkzoekenden aan te nemen afgeschaft. Ook middelen voor een inclusieve arbeidsmarkt zijn nu compleet weg. De positieve punten in het regeerakkoord en de beleidsnota Werk omtrent werkbaar werk en het groeipad in de sociale economie zijn hiermee weg. Duurdere dienstecheques zullen ook een impact hebben op de tewerkstelling. En ingrepen in het Groeipakket treffen vooral kwetsbare gezinnen.  

Enige lichtpuntjes voorlopig zijn dat er deze keer niet op onderwijs wordt bespaard, de PISA-resultaten zullen echt te slecht geweest zijn. Ook de extra investeringen in Welzijn blijven grotendeels overeind en er komen (weliswaar beperkte) middelen voor VIA 7 (ongeveer 150 miljoen). Maar al bij al kunnen we alleen maar besluiten: gebuisd. De zwarte nul zet grote groepen van de bevolking op zwart zaad.

Auteur: peter.hertog@vlaamsabvv.be