Tegen 2030 zal de pensioenmalus-Jambon de derde strengste van de EU zijn. Wie dan op 63 jaar met pensioen gaat, riskeert een malus van 16%. Terwijl veel landen soepelere regels voor vrouwen voorzien, treft de Jambonmalus net vooral vrouwen met een deeltijdse loopbaan. Ook werknemers met een precaire loopbaan lopen er tegenaan, terwijl zij minder (gezonde) levensjaren voor de boeg hebben. Correcties voor belastend werk zijn volledig afwezig. De Jambonmalus is een toonvoorbeeld van omgekeerde herverdeling. 

“De Jambonmalus hoort thuis in het museum van gebuisde beleidsvoorstellen”, stelt Raf De Weerdt federaal secretaris ABVV. “We kennen al een correctie voor een onvolledige loopbaan van minder dan 45 jaar én onze pensioenen liggen duidelijk onder het Europese gemiddelde. Een strenge malus daarbovenop die van vervroegd pensioen een luxe maakt voor zij die de financiële straf aankunnen, is een brug te ver.” Het ABVV klaagt aan dat de minister blind blijft voor de ongelijkheden op onze arbeidsmarkt. “Jambon houdt geen rekening met de loopbanen van vrouwen, noch met belastend werk. Werkbaar werk en eindeloopbaanregelingen zouden de focus moeten zijn. Een malus puur op maat van werknemers met modelloopbanen hoort niet thuis in ons pensioenstelsel.” 

• Cijfers en infografieken? Download hier het persdossier.

De ABVV-studiedienst vergeleek, op basis van gegevens van de Europese Commissie, de malusstelsels in de EU en kwam tot de conclusie dat de Jambonmalus in 2030 de 3de strengste van de EU zal zijn. De malus bedraagt dan 4% per jaar, toegepast per jaar vervroeging ten opzichte van de pensioenleeftijd van 67 jaar. Wie dan op 63 jaar met pensioen gaat, de gemiddelde reële pensioenleeftijd in België, riskeert een totale malus van 16%. In 2030 is de malus zo de 3de strengste van de EU, na Griekenland en Portugal. 15 EU-landen hebben een lineaire malus gelinkt aan pensioneringsleeftijd, maar veel landen passen die toe ten opzichte van een pensioenleeftijd van 65 jaar of lager. 

De pensioenminister miskent ook de historische loopbanen van vrouwen. Omdat vrouwen vaker deeltijds werken en een hoger aandeel gelijkstellingen hebben, zal 38% botsen op een malus, tegenover 15% van de mannen. Terwijl de Jambonmalus net ‘vrouwelijke’ loopbanen viseert, hebben verschillende Centraal- en Oost-Europese landen een lagere pensioenleeftijd voor vrouwen, waardoor ze vaak zonder of met een lagere malus op 63 jaar op pensioen kunnen. 

Daarenboven, door de toepassing van de malus afhankelijk te maken van de eerdere ‘effectieve loopbaan’ beloont de regering wie een modelloopbaan doorliep en bestraft de regering wie minder fortuinlijk was: een toonvoorbeeld van omgekeerde herverdeling. Periodes van werkloosheid, landingsbanen en deeltijds werk ‘met behoud rechten’ tellen niet mee om te ontsnappen aan die malus. 

Voor wie belastend werk verricht – denk aan nachtwerk of fysiek zwaar werk – is het logischerwijs minder evident om te voldoen aan de vrijstellingsvoorwaarden van de malus (35 gewerkte jaren én 7020 gewerkte dagen). In tegenstelling tot Oostenrijk voorziet minister Jambon geen enkele correctie voor zware beroepen. 

Tot slot is de Jambonmalus nadelig voor wie vroeg startte met werken. De regering hanteert de pensioenleeftijd van 67 jaar (66 voor geboortejaar 1963 en eerder) als referentie en niet de volledige pensioenloopbaan van 45 jaar. Wie vroeg startte met werken en op pakweg 63 een volledige loopbaan van 45 jaar heeft, riskeert een pensioenmalus. Wie als langstudeerder op de pensioenleeftijd een onvolledige loopbaan heeft, is dan weer automatisch vrijgesteld van de malus en kan vrij eenvoudig een bonus van 4 of 5% per jaar opbouwen. Terwijl die laatste doorgaans fysiek minder belastend werk verricht en een hogere levensverwachting in goede gezondheid kent. De Jambonmalus is een mattheuseffect op speed.