De vakbonden verzetten zich tegen de afbouw van het gezondheidstoezicht op de werkvloer door minister Clarinval. Gezondheidstoezicht is net cruciaal om de oorzaken van ziekte te identificeren en preventief te werk te gaan. Het voorstel van de minister zal het aantal langdurig zieke werknemers enkel doen toenemen.

Minister van Werk Clarinval wil de manier waarop preventiediensten de gezondheid van werknemers op het werk opvolgen ingrijpend hervormen met ingang vanaf 1 januari 2027. De vakbonden verzetten zich tegen zijn ontwerp dat voor advies voorgelegd werd aan de Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het Werk omdat dit het essentiële gezondheidstoezicht uitholt en onvoldoende garanties biedt voor een kwaliteitsvolle medische opvolging en bescherming van werknemers. 

Het ontwerp-Clarinval beperkt de rol van de arbeidsarts tot een contact bij aanwerving. Daarna wordt enkel nog voorzien in contacten met een verpleegkundige. De taken worden doorgeschoven naar verpleegkundigen zonder voldoende opleiding en specifieke competenties. Deze taakverschuiving zorgt voor heel wat juridische vraagtekens bij aansprakelijkheid in het gezondheidstoezicht.

De meeste werknemers zullen dus geen arbeidsarts meer te zien krijgen. Deze knip tussen werknemer-patiënt en arbeidsarts is nefast voor de gezondheidsopvolging van de werknemers én voor het zicht van de arbeidsarts op werknemer en werkplek. Dit verzwakt het toezicht op werkomstandigheden en beroepsriscio’s en brengt de tijdige opsporing van beroepsziekten en werkgerelateerde gezondheidsproblemen in het gedrang. Het terugdringen van de arbeidsarts naar een tweedelijnsrol kan bovendien de aantrekkelijkheid van het beroep verder onder druk zetten. Gezien de vermoedelijke inwerkingtreding op 1 januari 2027 is het bovendien onduidelijk hoe verpleegkundigen voldoende tijd zullen krijgen om zich deze nieuwe taken eigen te maken. Daarenboven zullen de nodige wetenschappelijk onderbouwde protocollen, die nodig zijn voor deze taakverschuiving, niet klaar zijn.

Daarnaast voert het voorstel termijnen in die het mogelijk maken dat een werknemer meerdere maanden actief is op een werkpost met veiligheids- of gezondheidsrisico’s vooraleer er een medisch onderzoek gebeurt. De blootstelling aan deze risico’s zonder voorafgaandelijke medische controle legt het risico op onverantwoorde wijze bij de werknemer. Dit wegvallen van een voorafgaande medische beoordeling bij risicovolle functies brengt niet alleen de veiligheid van de betrokken werknemers zelf, maar ook die van anderen in het gedrang.

Voor werknemers met korte contracten, wisselende werkplekken of beperkte toegang tot preventiediensten, zoals uitzendkrachten, poetshulpen en werknemers met precaire of versnipperde arbeidscontracten, kan dit betekenen dat gezondheidsrisico's pas laattijdig of helemaal niet worden vastgesteld. Nu al blijven zij in de praktijk onder de radar van de arbeidsgeneeskundige preventie terwijl ze vaak geconfronteerd worden met zware fysieke belasting, psychosociale risico’s en ongezonde arbeidsomstandigheden. In plaats van deze blinde vlekken weg te werken en de toegang tot preventieve gezondheidszorg op het werk te versterken, dreigt de hervorming de bestaande ongelijkheden nog te vergroten en zullen minder werknemers onder het toezicht vallen.

De vakbonden waarschuwen ook dat de hervorming inzet op minder persoonlijk contact en meer vragenlijsten en teleconsultaties, wat de vroegtijdige opsporing van gezondheidsproblemen bemoeilijkt. 

Tot slot wordt in het ontwerp de rol van de interne preventiediensten, die zelf over een arbeidsarts beschikken, aanzienlijk ingeperkt, terwijl zij de situaties in bedrijven zeer accuraat kunnen inschatten en het best geplaatst zijn om dit gezondheidstoezicht uit te voeren. Zij moeten hun werking dan ook verder kunnen ontplooien.

Terug naar de tekentafel

Deze hervorming kan gezien alle kritieken en vraagtekens onmogelijk ingaan op 1 januari 2027. De vakbonden sturen minister Clarinval terug naar de tekentafel. Ze staan overigens niet alleen: zowel de algemene beroepsvereniging van arbeidsartsen als de beroepsvereniging van interne arbeidsartsen, de twee wetenschappelijke verenigingen voor arbeidsgeneeskunde, en de professoren verantwoordelijk voor de opleiding van arbeidsartsen brachten zeer kritische adviezen uit. Intussen ligt er een concreet alternatief op tafel van de wetenschappelijke kring en de beroepsverenigingen van arbeidsartsen, dat volgens een bevraging door meer dan de helft van de arbeidsartsen wordt gesteund.

Binnen het sociaal overleg willen de vakbonden, in samenspraak met de preventiediensten en de groep van arbeidsartsen en verpleegkundigen, komen tot een gedragen voorstel dat een kwaliteitsvol gezondheidstoezicht garandeert. Ze rekenen op het gezond verstand van de minister.